PHỨC HỢP BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP SAU CAI SỮA/POST-WEANING RESPIRATORY DISEASE COMPLEX (PRDC)

1. NGUYÊN NHÂN

Bệnh PRDC ở heo sau cai sữa là kết quả của sự hiện diện của nhiều bệnh hô hấp phức tạp trong đàn lây nhiễm cho heo cai sữa khi kháng thể mẹ truyền giảm và khi heo con tiếp xúc với các yếu tố gây bệnh khác nhau. Các tác nhân riêng lẻ liên quan bao gồm vi rút tai xanh (PRRS), vi rút corona đường hô hấp ở heo (PRCv), vi rút cúm heo (SI), vi rút gây bệnh giải dại (Aujeszky) và vi khuẩn  Actinobacillus pleuropneumoniae  (viêm phổi) và  Mycoplasma hyopneumoniae  (Suyễn heo) kèm theo  Pasteurella multocida (tụ huyết trùng) xâm nhập vào bất kỳ tổn thương nào ở phổi.

Quá trình cơ bản được hiểu rõ nhất bằng cách xem xét ba loại virus. PRRS lây nhiễm cho heo khi kháng thể mẹ truyền giảm ở 3-6 tuần tuổi và phá hủy các đại thực bào bảo vệ phổi chống lại vi khuẩn và gây ra bệnh viêm phổi kẽ nhẹ. Tiếp theo, hoặc kèm theo bội nhiễm vi rút corona đường hô hấp ở heo (PRCv) làm lây nhiễm sang các đại thực bào còn sống sót hoặc các đại thực bào đang hồi phục, dẫn đến giảm khả năng tấn công vi khuẩn (chức năng chính của đại thực bào) của chúng và cũng tạo ra viêm phổi nhẹ.

Cuối cùng, khi heo được 3-4 tháng tuổi, vi rút cúm tấn công niêm mạc phế quản và khí quản, làm giảm khả năng thanh thải nhiễm trùng của đường hô hấp và tạo ra viêm phổi nhẹ. Khi nhiễm trùng viêm phổi màng phổi xảy ra ở tuần thứ 6-8 hoặc viêm phổi phát triển, khả năng phòng vệ của phổi yếu và dẫn đến một bệnh phức tạp.

2. PHƯƠNG THỨC LÂY TRUYỀN

Sự lây truyền các thành phần của phức hợp này chủ yếu do tiếp xúc từ heo sang heo hoặc qua tiểu khí hậu chuồng nuôi. Thứ tự lây nhiễm được trình bày ở trên, và sự xuất hiện, thời gian và mức độ nghiêm trọng của tình trạng này phụ thuộc vào các loại mầm bệnh hiện hữu trong chuồng nuôi và điều kiện chăn nuôi tốt hay không tốt.

3. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

PRDC phát triển sau khi heo con được cai sữa và trộn lẫn ở chuồng cai sữa, các cá thể heo trong đàn có thể bị nhiễm một số hoặc tất cả các tác nhân trên, thường từ 4-6 tuần tuổi trở đi sẽ thể hiện những triệu chứng đầu tiên. Heo bệnh có triệu chứng sốt, ho và khó thở, suy nhược và có thể chết, đôi khi xuất hiện tím tai, tím mõm. Trong giai đoạn này, heo giảm tính thèm ăn và tốc độ tăng trưởng bị suy giảm từ đó những con mắc bệnh sẽ sụt cân hoặc còi cọc và chậm lớn.

Nếu chăm sóc và điều trị tốt thì phần lớn những con mắc bệnh sẽ hồi phục hoàn toàn, nhưng một số vẫn còi cọc trong nhiều tuần và có thể phát triển chậm cho đến khi xuất chuồng. Heo mắc PRDC không chỉ giảm ăn mà còn có thể giảm uống khi tình trạng bệnh trầm trọng. Trong một số trường hợp, các dấu hiệu lâm sàng của một bệnh riêng lẻ như App có thể nhận biết được với biểu hiện sốt, suy nhược, suy hô hấp và tử vong nhanh chóng. PRDC có thể khởi phát trên toàn trại hoặc xảy ra ở từng chuồng riêng lẻ, vì nó liên hệ mật thiết đến sự ô nhiễm các khí độc trong chuồng nuôi (đặc biệt là nồng độ amoniac) và nhiệt độ có thể tác động lên tính nghiêm trọng của bệnh.

Việc chẩn đoán PRDC dễ dàng được chẩn đoán lâm sàng, dựa trên cơ sở rằng bệnh đường hô hấp với các đặc điểm của nhiều bệnh nhiễm trùng xảy ra lặp đi lặp lại ở heo đã cai sữa và phối giống. Vì tình trạng bệnh là sự kết hợp của các bệnh riêng lẻ xuất hiện trên một ô chuồng cùng với các yếu tố môi trường như ammoniac và nhiệt độ lạnh hoặc gió lùa nên cần tìm hiểu rõ các yếu tố nguy cơ để đưa ra biện pháp kiểm soát kịp thời.

Các mẫu máu nên được lấy để phân tích huyết thanh học. Sự hiện diện của các kháng thể từng bệnh riêng lẻ có thể được xác nhận. Sau đó, hồ sơ huyết thanh học có thể được chuẩn bị cho các điều kiện như PRRS và viêm phổi do virus trên cơ sở đàn hoặc chuồng nuôi để xác định thời điểm mà tại đó kháng thể mẹ truyền biến mất và sự lây nhiễm mầm bệnh bắt đầu xảy ra.

4. BỆNH TÍCH

Mổ khám cung cấp thêm thông tin vì heo có thể có các tổn thương đặc trưng của bệnh viêm phổi hoặc viêm phổi màng phổi. Những thay đổi toàn thân, chẳng hạn như các hạch bạch huyết mở rộng, gan nhợt nhạt và phổi có các khu vực tổn thương không xẹp xuống, cho thấy sự hiện diện của hội chứng suy mòn đa hệ thống sau cai sữa.

 

5. PHÒNG VÀ TRỊ BỆNH

Hội chứng PRDC có căn nguyên rất phức tạp, bao gồm cả vi rút và vi khuẩn tuy nhiên điều trị kháng sinh nên được thực hiện đối với các nguyên nhân do vi khuẩn. Điều trị cá thể bệnh nặng bằng liệu trình tiêm 3 ngày liên tục. Kiểm soát tổng đàn bằng kháng sinh trộn hoặc pha nước uống trong 5 ngày. Cụ thể như sau:

Bước 1: Hạ sốt và kháng viêm bằng Nasher Tol liều: 1ml/20kg thể trọng. Tăng cường trao đổi chất, tăng lực – chống stress bằng Activiton liều 1ml/20Kg thể trọng.

Bước 2: điều trị căn nguyên chính (vi khuẩn) bằng Nasherquin (cefquinome 2,5%) hoặc Nasher AMX (Amoxicilin 15%) hoặc Tiacycline (Doxycilin 10%, tiamulin 10%) liều: 2ml/25kg thể trọng.

Bước 3: Trộn thức ăn hoặc cho uống tổng đàn bằng Hehmulin 450 (tiamulin 45%) liều 1gam/45kg thể trọng hoặc Damesu 200 (Timicosil 20%) liều: 1g/10kg thể trọng hoặc NasherVLO 625 (Tylvalosin 62,5%) liều 1gam/60-120kg thể trọng.

 

Có thể áp dụng điều trị bằng kháng sinh ZITREX (azithromycin 10%), tiêm 01 mũi duy nhất tác dụng kéo dài 10 – 14 ngày. Để giảm chi phí điều trị, nhân công, giảm stress, tăng tỷ lệ khỏi. Cũng có thể áp dụng kháng sinh ZITREX vào quy trình kiểm soát bằng một mũi tiêm duy nhất 0,3ml/con vào ngày cai sữa.

Cải thiện nhiệt độ phù hợp với lứa tuổi, thông thoáng tốt và đảm bảo tiếp cận với nước và thức ăn cho những cá thể heo giảm vận động. Các yếu tố nguy cơ có thể được ngăn ngừa hoặc giảm mức độ nghiêm trọng bằng cách cải thiện hệ thống thông gió và giảm số lượng heo trên một diện tích chuồng nuôi, vận hành hệ thống chăn nuôi tổng hợp, tổng thể cho những chuồng bị ảnh hưởng. Các loại vaccin phòng bệnh, đặc biệt là các bệnh do virus như tai xanh, circo và giả dại nên được áp dụng tiêm phòng triệt để.